banner226

banner184

banner69

banner225

banner175

banner168

Urfalı hukukçu Çin ile imzalanan iade anlaşmasını değerlendirdi

Şanlıurfalı Hukukçu Abdulkadir Tok, “Türkiye Cumhuriyeti ile Çin Halk Cumhuriyeti Arasında Suçluların İadesi Anlaşması”nı hukuki çerçevede değerlendirdiği bir yazı kaleme aldı ve "Biz bu anlaşmanın Doğu Türkistanlılar adına meclisten geçmemesi kanaatindeyiz" dedi. İşte yazının tamamı:

Gündem 15.03.2021, 13:23 16.03.2021, 13:18
Urfalı hukukçu Çin ile imzalanan iade anlaşmasını değerlendirdi

"Cumhurbaşkanımız Sn. Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Mayıs 2017’de Pekin’e yapılan ziyaret ve bu kapsamda gerçekleştirilen ikili görüşmeler neticesinde iki ülke arasında  “Türkiye Cumhuriyeti ile Çin Halk Cumhuriyeti Arasında Suçluların İadesi Anlaşması” imzalanmıştır. Söz konusu anlaşma Türkiye’de Adalet Komisyonu'nda bekletilmektedir. Yani henüz meclis onayından geçmemiştir. Fakat anlaşma, 26 Aralık 2020 tarihinde Çin Hükümeti tarafından onaylandı ve yürürlüğe girdi. Bu durum Türkiye’de ve Çin’in baskısından kaçan tüm Doğu Türkistan halkında bazı tedirginlikler oluşturmuştur. Özellikle Türkiye’de yaşayan yaklaşık 50 bin Doğu Türkistanlı bu anlaşmadan dolayı son derece endişe duymaktadır. Hatta bu minvalde zaman zaman Çin büyükelçiliği ve başkonsolosluğu önünde protestolara şahit olmaktayız. Çünkü bu anlaşmanın içeriğine bakıldığında, Türkiye’de yaşayan hatta Türk vatandaşlığı bile almış olan Doğu Türkistanlıların bu anlaşmadan olumsuz yönde etkilenebileceği öngörülmektedir. Peki, gerçekte böyle mi olacaktır? Yani Çin’in iadesini istediği her Doğu Türkistanlı vatandaş Türkiye tarafından teslim edilecek midir, edilmek zorunda mıdır? Hukuken suçlu olduğu nasıl belirlenecektir? Çalışmada tüm bu sorulara hukuki açıdan cevap vermeye çalışacağız.

            Suçluların İadesi Ne Demektir?

            Genel olarak suçluların iadesini, bir ülkenin ülkesinde bulunan veya oraya kaçmış bir sanık veya hükümlünün, yargılanmak veya cezasını infaz ettirmek üzere "yargılama veya infaza" yetkili ülkeye iade edilmesi diye tanımlayabiliriz. Buna göre belirtmek gerekir ki eğer şartlar oluşmuşsa suçluların iadesi kapsamında sadece yabancı uyruklu kişiler ilgili ülkeye iade edilebilir. Uluslararası hukuka göre hiçbir ülke yargılanması için bir başka ülkeye vatandaşını iade edemez. Türkiye suçluların iadesine ilişkin ‘6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu’ nu çıkarmış ve Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (SİDAS) ‘ne taraf olmuştur.

            Türkiye’de iadeyi isteyen ülkenin hukuku ile Türk hukukuna göre sadece, soruşturma veya kovuşturma aşamasında üst sınırı bir yıl veya daha fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren suçlardan dolayı iade talebi kabul edilebilir. İadeye yetkili mahkeme ise ağır ceza mahkemesidir. Burada ifade etmek gerekir ki ilgili kişinin iadesi için mahkemenin vermiş olduğu karar tek başına yeterli değildir. Kararın yerine getirilmesi için ayrıca, Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı da gerekmektedir. Bu koşullar gerçeklemez ise kişi iade edilmeyecektir.

            Türkiye-Çin İade Anlaşması

            Söz konusu anlaşma, T.C. Anayasası’nın 90. maddesi uyarınca onaylanmak ve akabinde yürürlüğe koymak için Nisan 2019 tarihinde Cumhurbaşkanı tarafından Meclise gönderilmiştir. TBMM Başkanı Mustafa Şentop, kanun teklifini 2/1798 Esas No. kaydıyla 26 Nisan 2019’da görüşülmesi için meclise sunmuştur. Şu an Adalet Komisyonunda bekleyen anlaşmanın yakında zamanda meclis gündemine alınması beklenmektedir.

Nitekim suçluların iadesine ilişkin anlaşma Türkiye tarafından ilk defa imzalanan bir anlaşma değildir.  Türkiye’nin ABD, Rusya, Avustralya, Mısır, Irak, İran vd. 24 ülke ile hâlihazırda suçluların iadesi anlaşması bulunmaktadır. Söz konusu anlaşmayı teferruatıyla irdelediğimizde Çin ile yapılan anlaşmada aslında diğer ülkeler ile yapılan anlaşmaların bir benzeridir. Çin ile yapılan anlaşmanın diğerlerine nazaran bu kadar gündeme gelmesi ve kamuoyu tarafından olumsuz karşılanmasının sebebi hiç şüphesiz Çin’in Doğu Türkistanlı vatandaşlarımıza uyguladığı baskıcı politikalarıdır. Türkiye’ye sığınan Uygur vatandaşları anlaşma çerçevesinde Çin tarafından istenen her Doğu Türkistanlının iade edileceğini ve orada insanlık dışı muamele göreceğinden korkmaktadır. Oysaki durum hukuki olarak böyle değildir. 22 maddelik anlaşmada her istenen vatandaşın veya her suçun iadeye konu olacağını ve bu minvalde kişinin koşulsuz şartsız iade edileceği öngörülmemiş, belli şartlara bağlanmıştır.

Nitekim Çin’in Türkiye’de yaşayan Doğu Türkistanlıların iadesini talep etmesi durumunda Türkiye’nin bu iade talebini reddetme hakkı bulunmaktadır. Söz konusu anlaşmanın 3. Maddesine göre; Suçluların iadesi talebinin siyasi bir suçla bağlantısı kuruluyorsa iadesi istenen şahsın, mevcut bulunduğu ülkenin vatandaşıysa ya da iltica haklarından faydalanıyorsa iade talep edilen ülke iade talebini reddetme hakkına sahiptir. Aynı maddenin 3-b fıkrasına göre, Çin’in iadesini istediği kişiye karşı, ırk veya dini yaşantı gibi sebeplerden dolayı cezalandırma durumu var ise ve Türkiye bunu tespit ederse o kişinin iadesi Türkiye tarafından reddedilebiliyor. Ayrıca belirtmek gerekir ki Çin yönetiminde idam cezasının bulunması ve uluslararası arenanın ve birçok Devlet’in kabul ettiği üzere, Çin rejiminin Doğu Türkistanlı vatandaşlara soykırıma varan uygulamaları da bu madde kapsamında Türkiye’deki Doğu Türkistanlıların iade edilmesinin önüne geçmektedir. Bunun yanında Türkiye yetkilileri de her fırsatta Doğu Türkistanlı vatandaşların Çin’e iade edilmesi gibi bir durumun söz konusu olmayacağını vurguluyor. Lakin Çin’in baskıcı politikalarının karşı açıkça bir tavır koyulmaması Doğu Türkistanlıları söz konusu anlaşma bağlamında kuşkulandırıyor.

Nitekim Çin’in iade talebine Türkiye’nin ret hakkını anlaşmanın 4. maddesi kapsamında da değerlendirmek yerinde olacaktır. Söz konusu maddeye göre “Talebe konu kişinin ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasî görüşleri nedeniyle bir soruşturma veya kovuşturmaya maruz bırakılacağına veya cezalandırılacağına ya da işkence veya kötü muameleye maruz kalacağına dair inandırıcı nedenlerin tespit edilmesi’’ durumunda iade talebinin Türkiye tarafından hiç kuşkusuz reddedilebileceği belirtilmiştir. Yani iade talebi anılan madde kapsamında ise netice Türkiye’nin inisiyatifine bırakılmıştır. Bu durum da Çin’e karşı bugüne kadar fiili olarak ses çıkartılmaması nedeniyle Doğu Türkistanlılar nezdinde şüpheyle karşılanmaktadır.

Nihayetinde Türkiye’nin, hem Çin’de ölüm cezasının olması hasebiyle hem de siyasi nedenlerle ayrıca uluslararası hukukun temel ilkelerinde olan ‘Geri Göndermeme’ ilkesi gereğince Türkiye’ye gelen sonrasında ise iadesi istenilen her vatandaşı iade etmek zorunda değildir.

Netice

Netice olarak her ne kadar yapılan anlaşma görünürde normal bir hukuki anlaşma olarak görülse de biz bu anlaşmanın Doğu Türkistanlılar adına meclisten geçmemesi kanaatindeyiz. Nitekim bugün Çin tarafından Doğu Türkistanlılara uygulanan ve uluslararası hukuka göre insanlığa karşı suçlar niteliğine vara sistematik baskı, işkence ve asimilasyon politikaları gerek yerel gerekse uluslararası insan hakları örgütleri tarafından bilinmekte ve her fırsatta dile getirilmektedir. Hatta ekonomi k olarak güçlü konumda bulunan kimi ülkeler bu doğrultuda Çin’e yaptırım uygulama kararı almıştır. Kabul etmek gerekir ki Türkiye’nin Doğu Türkistanlılara yapılanlar için Çin’e karşı fiili bir yaptırımı bulunmamakta bilakis her fırsatta özellikle ekonomik olarak ilişkilerin geliştirilmesi konusunda görüşmeler yapılmaktadır. Bu minvalde ifade edebiliriz ki bazı maddelere göre her ne kadar iadenin sonucu Türkiye’nin inisiyatifine bırakılmış olsa da anlaşmanın yürürlüğe girmesi durumunda, Çin ekonomik ve uluslararası gücünü kullanarak Türkiye’de bulunan Doğu Türkistanlılar için asılsız ve soyut iddialarla iade taleplerine karşı hükümetin nasıl bir tavır sergileyeceği muğlaktır. Anlaşmanın Çin tarafından yürürlüğe girmesinden sonra Çin basınında, Türkiye’nin de yürürlüğe koymasından sonra Türkiye’deki Doğu Türkistanlıların tesliminin önünde hiçbir engelin bulunmayacağının vurgulanması bu durumu teyit eder niteliktedir.

Kaldı ki Türkiye şu an uluslararası hukukun genel kaidelerine de uygun bir şekilde yürürlüğe koyduğu 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu gereğince iade yükümlülüğünü şartlar oluştuğu vakit yerine getirmektedir. Buna göre anlaşma yürürlüğe girmese bile biz, iadesi istenen bir suçlunun şartlar oluşmuşsa 6706 sayılı Kanuna göre iade etmek durumundayız. Son olarak belirtmek gerekir ki anlaşma yürürlüğe girse dahi en azından içlerindeki korkuyu dindirmek adına ülkemize sığınan Doğu Türkistanlı kardeşimize vatandaşlık vererek onları tam manasıyla koruma altına alabiliriz. Böylelikle herhangi bir suç işledikleri takdirde bizim kanunlarımıza göre adil bir şekilde yargılanırlar."

BİHA

banner213
Yorumlar (0)
banner191
18°
açık
Günün Anketi Tümü
Yakında kabine değişikliğinin olacağı konuşuluyor, AK Parti'nin 12 belediye başkanlığını elde ettiği Şanlıurfa bir bakanı hak etti mi?
Namaz Vakti 16 Nisan 2021
İmsak 04:17
Güneş 05:42
Öğle 12:30
İkindi 16:10
Akşam 19:07
Yatsı 20:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Sivasspor 33 50
8. Hatayspor 32 49
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 33 41
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Gençlerbirliği 33 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 30 63
2. Adana Demirspor 30 58
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 30 49
8. Ümraniye 30 44
9. Tuzlaspor 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 30 48
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Brighton 31 33
16. Burnley 31 33
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23